Czy lekarz może odmówić przyjęcia osoby niezaszczepionej?

Czy lekarz może odmówić przyjęcia osoby niezaszczepionej? To pytanie pojawia się często w polskiej debacie publicznej. Odpowiedź brzmi: lekarz nie może odmówić przyjęcia osoby niezaszczepionej wyłącznie z powodu braku szczepień, chyba że zachodzą ściśle określone prawem przesłanki. Decydujące znaczenie mają sytuacje nagłe, zasady ciągłości opieki oraz obowiązek ochrony życia i zdrowia pacjenta[1][3][4][5].

Podstawy prawne i etyczne odmowy leczenia – 3 akapity

Podstawowy obowiązek lekarza to ochrona życia i zdrowia pacjentów, wynikający zarówno z Kodeksu Etyki Lekarskiej (art. 2) jak i ustawy o zawodach lekarza (art. 38). W sytuacjach nagłych lub wymagających natychmiastowej interwencji lekarz nie ma prawa odmówić świadczenia zdrowotnego, nawet jeśli pacjent nie jest zaszczepiony[3][4].

Odstąpienie od leczenia przez lekarza możliwe jest tylko, gdy nie ma bezpośredniego zagrożenia życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, po uprzednim zapewnieniu ciągłości opieki oraz odnotowaniu decyzji i jej przyczyn w dokumentacji medycznej[1][3][6][9]. Zasada ta ma zastosowanie zarówno w przypadku dzieci, jak i dorosłych pacjentów.

Lekarz indywidualnie może odstąpić od opieki nad pacjentem np. w przypadku utraty zaufania (np. rodzice odmawiają szczepień dziecka), przy zachowaniu obowiązku odpowiedniego uzasadnienia i formalnego przekazania pacjenta innemu lekarzowi. Jednak przychodnia POZ nie ma prawa odmówić przyjęcia czy świadczenia zdrowotnego wyłącznie z powodu braku szczepień. Prawo zabrania jakiejkolwiek formy dyskryminacji ze względu na status szczepień pacjentów[1][4][5].

Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych – 2 akapity

Prawo do uzyskania świadczeń zdrowotnych przysługuje każdemu, niezależnie od faktu bycia zaszczepionym. Odmowa leczenia osoby niezaszczepionej z powodu jej decyzji narusza prawa pacjenta (art. 6 ustawy o prawach pacjenta). Rzecznik Praw Pacjenta wyjaśnia, że odmowa leczenia dziecka nieszczepionego może stanowić naruszenie jego praw, nawet jeśli lekarz posiada prawo do odstąpienia od opieki w indywidualnych przypadkach[2][4].

W przypadku podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), jedyną legalną przyczyną odmowy przyjęcia pacjenta jest brak miejsc na liście aktywnych. Oznacza to, że brak szczepień nie może być podstawą do odmowy przyjęcia nowego pacjenta ani skreślenia z listy już zapisanych osób[1][4][5].

Odstąpienie od leczenia: warunki i procedury – 2 akapity

Procedura odstąpienia od świadczenia zdrowotnego jest precyzyjnie uregulowana. Lekarz musi się upewnić, że:

• nie zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki ani zagrożenie życia
• pacjentowi zostanie zapewniona ciągłość opieki (np. przez innego lekarza)
• wszystkie okoliczności zostały zapisane w dokumentacji

Odmowa lub odstąpienie mogą mieć miejsce tylko w szczególnych przypadkach, m.in. utraty zaufania, jednak powody takie jak brak szczepień nie są samodzielną przesłanką prawną[1][3][6].

Jeśli lekarz zdecyduje się na odstąpienie od leczenia, pacjent ma prawo do wyboru innego lekarza POZ. Placówka nie może kategorycznie odmówić świadczenia usług zdrowotnych osobie niezaszczepionej. Pozostaje to zgodne z Ustawą o podstawowej opiece zdrowotnej (art. 9-10)[1][3].

Sytuacja w kontekście szczepień przeciw COVID-19 – 2 akapity

Pandemia COVID-19 przyniosła dodatkowe pytania dotyczące prawa do świadczeń medycznych dla osób niezaszczepionych. W świetle obowiązujących przepisów i stanowiska Rzecznika Praw Pacjenta, przychodnie i lekarze nie mają prawa odmówić przyjęcia niezaszczepionego na COVID-19 pacjenta. Jedyną właściwą procedurą w sytuacji podejrzenia zakażenia jest zlecenie testu diagnostycznego, a nie odmowa świadczenia usług medycznych[5][7].

Obowiązkowe szczepienia ochronne (zarówno dziecięce, jak i przeciw COVID-19) nie są prawną podstawą do odmowy świadczeń zdrowotnych. Dotyczy to zarówno sytuacji nagłych, jak i planowych konsultacji oraz wizyt w POZ. Ochrona zdrowia oraz życie pacjenta są nadrzędnymi wartościami regulującymi obowiązki lekarzy[1][3][4][5].

Podsumowanie i kluczowe wnioski – 2 akapity

Analizując przepisy prawa oraz zalecenia medyczne można stwierdzić jednoznacznie: lekarz nie ma prawa odmówić leczenia osoby niezaszczepionej wyłącznie z powodu braku szczepień. Decyzja o ewentualnym odstąpieniu od leczenia musi być poparta poważnym uzasadnieniem, np. utratą zaufania na tle indywidualnym, ale nie może dotyczyć ogólnych zasad świadczenia opieki zdrowotnej w POZ[1][3][4][6].

Placówki POZ zobowiązane są do przyjęcia pacjenta, niezależnie od jego statusu szczepień, z wyjątkiem sytuacji, gdy nie ma miejsc na liście aktywnych. Konkretnym przypadkom powinna towarzyszyć pełna dokumentacja i respektowanie praw pacjenta do wyboru lekarza. Ochrona zdrowia musi zawsze pozostawać nadrzędnym celem systemu opieki medycznej[1][2][4][5].

Źródła:

• [1] https://www.termedia.pl/mz/Lekarz-odmawia-leczenia-dziecka-bo-jest-niezaszczepione-,31553.html
• [2] https://podyplomie.pl/aktualnosci/05088,brak-szczepien-nie-moze-skutkowac-odmowa-leczenia
• [3] https://forumpediatrii.pl/artykul/czy-lekarz-ma-prawo-odmowic-przyjecia-dziecka-z-powodu-zaleglosci-w-wykonywaniu-szczepien
• [4] https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/aktualnosci/badania/169506,czy-lekarz-ma-prawo-odmowic-opieki-nad-nieszczepionym-dzieckiem
• [5] https://www.pap.pl/aktualnosci/news,965593,rzecznik-praw-pacjenta-nie-ma-podstaw-prawnych-zeby-przychodnie-nie
• [6] https://www.mp.pl/szczepienia/prawo/zapytajprawnika/190844,odmowa-opieki-nad-nieszczepionym-dzieckiem
• [7] https://www.poradnikzdrowie.pl/aktualnosci/czy-lekarz-moze-odmowic-leczenia-pacjenta-nie-zaszczepionego-na-covid-19-rpp-wyjasnia-aa-tzB9-QQMv-Lfxa.html
• [9] https://lekarzplus.pl/porady-dla-lekarzy/odmowa-lub-odstapienie-od-leczenia-pacjenta/