Czy pacjent ma prawo wyboru lekarza? To często zadawane pytanie, dotyczące podstawowych uprawnień osoby korzystającej z systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Prawo wyboru lekarza jest regulowane szczegółowymi przepisami, które jasno określają, kiedy i w jakim zakresie pacjent może samodzielnie zdecydować o osobie udzielającej świadczeń medycznych. Zasady te zależą od rodzaju świadczenia – inna sytuacja występuje w podstawowej opiece zdrowotnej, a inna w leczeniu specjalistycznym lub hospitalizacji.
Prawo wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej
Pacjent korzystający z systemu publicznego ma prawo wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (lekarza POZ), pielęgniarki POZ oraz położnej POZ. Wybór ten można wykonać bezpłatnie dwa razy w roku kalendarzowym. Każda kolejna zmiana powyżej dwóch razy w roku może wiązać się z opłatą [5][11][13].
Aby zmienić lekarza POZ, pacjent składa deklarację wyboru, którą można złożyć zarówno bezpośrednio u wybranego lekarza, jak i w odpowiedniej placówce. Deklaracja ta nie posiada terminu ważności, co oznacza, że obowiązuje do momentu kolejnej zmiany dokonanej przez pacjenta [13].
Powyższe zasady określają jednoznacznie, że prawo wyboru lekarza POZ przysługuje każdemu pacjentowi, jednak z ograniczoną częstotliwością i ewentualnością ponoszenia kosztów przy częstszych zmianach [5][11][13].
Prawo wyboru lekarza w poradni specjalistycznej
W przypadku opieki specjalistycznej, prawo wyboru poradni specjalistycznej mających umowę z NFZ przysługuje pacjentowi w pełnym zakresie. Istnieje swoboda wyboru placówki, jednak decyzja o wyborze konkretnego lekarza nie należy już do pacjenta, o ile korzysta on z publicznego systemu opieki zdrowotnej [1][3][6][7][13].
Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w poradni pracuje kilku lekarzy tej samej specjalności i wszyscy przyjmują w tym samym czasie. W takiej sytuacji organizacja pracy placówki może pozwalać na zgłoszenie preferencji co do lekarza, ale nie jest to gwarancja ustawowa [3].
Możliwość wyboru konkretnego specjalisty dotyczy wyłącznie pacjentów korzystających z prywatnych placówek, a każda taka usługa wiąże się z dodatkowymi kosztami i opłatami według cennika świadczeniodawcy [1].
Prawo wyboru szpitala i lekarza podczas hospitalizacji
W ramach hospitalizacji pacjent ma prawo wyboru szpitala spośród wszystkich placówek na terenie Polski, które mają aktualną umowę z NFZ [1]. Tylko od pacjenta zależy, do którego szpitala z takiej listy się zgłosi w celu leczenia szpitalnego.
Warto podkreślić, że w tej sytuacji nie przysługuje prawo wyboru konkretnego lekarza prowadzącego. Organizacja opieki nad pacjentem po przyjęciu do szpitala zależy od wewnętrznych zasad placówki [1].
Podstawy prawne prawa wyboru lekarza
Podstawy prawne, które regulują prawo pacjenta do wyboru lekarza, zostały jasno sformułowane w przepisach:
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych [1][5][13]
- Ustawa z dnia 27 października 2017 roku o podstawowej opiece zdrowotnej [1][5][13]
Wskazane ustawy wyznaczają zasady i granice korzystania z prawa wyboru lekarza, pielęgniarki POZ oraz położnej POZ, a także warunki wyboru szpitala i poradni specjalistycznej.
Prawo żądania drugiej opinii i konsylium lekarskiego
W razie wystąpienia wątpliwości co do proponowanego sposobu leczenia lub diagnozy, pacjent posiada prawo do żądania drugiej opinii oraz wystąpienia o zwołanie konsylium lekarskiego. Jest to jedno z praw zagwarantowanych w systemie opieki zdrowotnej, niezależnie od miejsca i formy świadczeń [3].
Podsumowanie – zakres prawa wyboru lekarza
Prawo pacjenta do wyboru lekarza jest uzależnione od rodzaju świadczenia medycznego oraz formy finansowania usług. Najszerszy zakres swobody dotyczy wyboru lekarza POZ, gdzie pacjent dokonuje samodzielnego wyboru i może go zmienić dwa razy w roku kalendarzowym bez konsekwencji finansowych [5][11][13]. W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, pacjent ma prawo swobodnego wyboru poradni, lecz nie konkretnego lekarza, jeśli korzysta ze świadczeń publicznych [1][3][6][7][13]. Wybór lekarza specjalisty spoza listy wyznaczonej przez placówkę jest możliwy tylko w systemie prywatnym i zawsze wiąże się z dodatkowymi kosztami [1]. W przypadku leczenia szpitalnego pacjent wybiera szpital, ale nie osobę lekarza prowadzącego [1]. Dodatkowo każdy pacjent może skorzystać z prawa do drugiej opinii i konsylium w przypadku wątpliwości co do leczenia [3]. Wszystkie powyższe prawa i obowiązki są jednoznacznie uregulowane w przepisach ustawowych i ich przestrzeganie jest obowiązkiem placówek służby zdrowia.
Źródła:
- [1] https://www.nfz-lodz.pl/about/4689-prawo-pacjenta-do-wyboru-szpitala-i-lekarza
- [3] https://www.nfz-lodz.pl/dlapacjentow/jak-sie-leczyc/prawapacjenta/1424-prawa-pacjenta?start=2
- [5] https://www.nfz-katowice.pl/index.php/dla-swiadczeniodawcy/kontraktowanie-2026/informacje-wspolne/item/74-wybor-lekarza-pielegniarki-poloznej-poz
- [6] https://www.nfz-lodz.pl/dlapacjentow/jak-sie-leczyc/prawapacjenta/1424-prawa-pacjenta
- [7] https://archiwumbip.spzoz.wroc.pl/abc-pacjenta/prawa-pacjenta
- [11] http://pacjent.gov.pl/aktualnosc/wybor-lekarza-pielegniarki-poloznej-poz
- [13] https://www.gov.pl/web/rpp/najczesciej-zadawane-pytania-i-odpowiedzi
fizjoterapeutaiprawo.pl to specjalistyczna platforma łącząca świat fizjoterapii z rzeczywistością prawną. Portal dostarcza praktycznej wiedzy dla fizjoterapeutów prowadzących własne gabinety i wszystkich zainteresowanych bezpieczną praktyką zawodową.