Kto ma wgląd do dokumentacji medycznej i kiedy można odmówić udostępnienia?

Kto ma wgląd do dokumentacji medycznej i kiedy można odmówić udostępnienia?

Prawo do wglądu w dokumentację medyczną jest jednym z najważniejszych praw pacjenta. Dokumentacja ta zawiera informacje o stanie zdrowia oraz wszelkich udzielonych świadczeniach zdrowotnych. Każdy pacjent ma ustawowo zagwarantowaną możliwość dostępu do swoich danych medycznych, jednak istnieją jasno sprecyzowane zasady określające kto i w jakich okolicznościach może uzyskać wgląd do tych informacji oraz kiedy podmiot leczniczy może odmówić udostępnienia dokumentacji.

Prawo do dokumentacji medycznej – dla kogo?

Prawo do wglądu w dokumentację medyczną dotyczy przede wszystkim pacjenta. Podstawę stanowi tu art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, według którego każdy pacjent ma prawo do dostępu do dokumentów dotyczących swojego stanu zdrowia oraz świadczeń medycznych, które mu udzielono [1][2][4][6]. Dostęp ten jest również przyznany przedstawicielowi ustawowemu pacjenta, czyli na przykład rodzicom bądź opiekunom prawnym osoby niepełnoletniej lub ubezwłasnowolnionej [1][2][3][4][7].

Osoba upoważniona przez pacjenta także zyskuje pełne prawo do wglądu w dokumentację, przy czym upoważnienie to może być udzielone w formie ustnej lub pisemnej. Istotne jest, że upoważnienie wydane w jednym podmiocie medycznym ma moc również wobec innych jednostek ochrony zdrowia [5][7].

Po śmierci pacjenta prawo do dokumentacji mają osoby upoważnione przez pacjenta za życia, jego przedstawiciel ustawowy w chwili zgonu oraz osoby bliskie. Jednak już tutaj przewidziano wyjątki – gdy pacjent za życia sprzeciwił się udostępnieniu dokumentów lub inna osoba bliska wyraziła sprzeciw, decyzję podejmuje sąd w trybie nieprocesowym [1][3][4][7].

Zakres udostępniania dokumentacji medycznej

Ustawa wskazuje, że podmiot leczniczy (np. szpital, poradnia) musi udostępnić dokumentację w kilku określonych formach: poprzez wgląd na miejscu (bezpłatnie, łącznie z dostępem do baz danych), wydanie wyciągów lub kopii (za opłatą), sporządzanie odpisów (również odpłatnie), a w wyjątkowych przypadkach – przez wydanie oryginału za pokwitowaniem [2][5][6]. Od 4 maja 2019 roku pierwsza kopia dokumentacji przysługuje pacjentowi nieodpłatnie [5].

Kolejne kopie czy wyciągi mogą być odpłatne, jednak wysokość opłat ustalana jest zgodnie z przepisami. Warto zaznaczyć, że aktualne trendy w dostępie do dokumentacji medycznej to rozwój elektronicznych form, takich jak Internetowe Konto Pacjenta (IKP), umożliwiające zdalny i szybki dostęp do danych medycznych [5][8].

Kiedy można odmówić udostępnienia dokumentacji?

Prawo dostępu do dokumentacji medycznej nie jest absolutne. Podmiot leczniczy może odmówić udostępnienia dokumentacji w określonych okolicznościach. Przypadki, w których możliwa jest odmowa, obejmują wyraźny sprzeciw pacjenta wyrażony jeszcze za życia, istnienie sporu pomiędzy osobami bliskimi (w takim przypadku o udostępnieniu decyduje sąd rejonowy, zgodnie z art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego), a także sytuacje, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest niezbędne do realizacji określonych zadań [1][3][4].

Po śmierci pacjenta dokumentacja może zostać ujawniona osobom bliskim, jeśli nie sprzeciwiła się temu inna osoba bliska lub pacjent za życia. W razie sporu decyduje sąd. W określonych przypadkach, szczególnie gdy udostępnienie jest konieczne dla postępowania odszkodowawczego lub istotnych kwestii zdrowotnych osób bliskich, sąd może wydać stosowne postanowienie [1][3][4].

Wyjątki i szczególne uprawnienia do dokumentacji

Wyjątkowe sytuacje przewidują możliwość udostępnienia dokumentacji także organom publicznym, sądom lub innym instytucjom – zwłaszcza gdy opóźnienie mogłoby narazić pacjenta na utratę zdrowia lub życia [4][5]. Również w postępowaniach sądowych podmiot leczniczy jest zobowiązany do niezwłocznego udostępnienia dokumentów na żądanie uprawnionych organów [5].

Dane medyczne objęte są szczególną ochroną wynikającą nie tylko z ustawy o prawach pacjenta, ale także z przepisów o ochronie danych osobowych (RODO). Zakazane jest uzależnianie wydania dokumentacji od odbycia wizyty lekarskiej, podania celu żądania czy wyznaczenia określonych godzin [5].

Elektroniczna dokumentacja medyczna i nowe rozwiązania

Tendencją w systemie opieki zdrowotnej jest cyfryzacja dokumentacji medycznej. Najważniejszym rozwiązaniem jest Internetowe Konto Pacjenta, dzięki któremu dostęp do danych możliwy jest w dowolnym miejscu i czasie [5][8]. Upoważnienia udzielone w systemie mogą być respektowane przez różne podmioty lecznicze. Jest to wygodne i zwiększa bezpieczeństwo oraz przejrzystość procedur.

Koszt pierwszej kopii dokumentacji medycznej to obecnie 0 zł, natomiast kolejne wyciągi czy kopie są odpłatne według stawek określonych w rozporządzeniach. W przypadku specyficznych nośników (np. USB) mogą pojawić się wysokie opłaty, choć wskazane w przepisach kwoty wymagają każdorazowo weryfikacji [5][9].

Podsumowanie: kto i kiedy ma prawo do dokumentacji medycznej?

Prawo pacjenta do wglądu w dokumentację medyczną jest fundamentalne oraz chronione w polskim prawie [1][4][6]. Udostępnienie następuje głównie na wniosek pacjenta, przedstawiciela ustawowego lub osoby upoważnionej. Po śmierci pacjenta dokumentację mogą otrzymać upoważnieni za życia lub osoby bliskie, z wyjątkiem sytuacji spornych. Odmowa udostępnienia dokumentów następuje w jasno określonych okolicznościach: w przypadku sprzeciwu pacjenta, niezbędności do realizacji zadań lub sporów wśród bliskich. Szczególne zasady dotyczą udostępnienia dokumentacji organom publicznym oraz w sytuacjach zagrożenia zdrowia bądź życia.

System informatyzacji zdrowia przyspiesza i upraszcza dostęp do dokumentów, jednak ochrona danych i przejrzystość procedur pozostają priorytetowe [5][8].

Źródła:

• [1] https://medidesk.pl/udostepnianie-elektronicznej-dokumentacji-medycznej/
• [2] https://www.gov.pl/web/zdrowie/masz-prawo-do-dostepu-do-dokumentacji-medycznej-dotyczacej-twojego-stanu-zdrowia-oraz-udzielonych-swiadczen-zdrowotnych
• [3] https://www.praktycznastomatologia.pl/artykul/zasady-udostepniania-dokumentacji-medycznej
• [4] https://archiwum.rpp.gov.pl/dla-pacjenta/prawa-pacjenta/prawo-do-dokumentacji-medycznej/
• [5] https://medicalpress.pl/system/pacjent/rpp-dostp-do-dokumentacji-medycznej-to-fundamentalne-prawo-pacjenta_PapAP9Vv5L/
• [6] https://www.gov.pl/web/rpp/prawo-do-dokumentacji-medycznej
• [7] https://nil.org.pl/dla-lekarzy/prawo/dokumentacja-medyczna/4263-dokumentacja-medyczna-w-przepisach
• [8] https://sp.ka.edu.pl/numery/2025-1/studia-prawnicze-rim-2025-1-glod.pdf
• [9] https://www.nfz-szczecin.pl/shjxf_dokumentacja_medyczna.htm